ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਾਰਮਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਜਾਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਉਮਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਲੰਬੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੰਧਾਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਹੁਦੇ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚਿਹਰੇ ਵੀ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜਿਹੜੀ ਸੰਸਥਾ ਆਪਣੀ ਅਗਲੀ ਪੀੜ•ੀ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਬੁੱਢੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਤਿਹਾਸ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਨ•ਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈ ਗਈਆਂ। ਜਿਨ•ਾਂ ਨੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਵੰਡੀਆਂ, ਨਵੀਂ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ, ਉਹ ਪੀੜ•ੀਆਂ ਤੱਕ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰਹੀਆਂ।ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਇਸ ਸਚਾਈ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੇ; ਉਨ•ਾਂ ਨੇ ਸੇਵਾਦਾਰ, ਪ੍ਰਚਾਰਕ, ਯੋਧੇ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਆਗੂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਸੰਗਤ ਦਾ ਬਣ ਗਿਆ।
ਅੱਜ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਇੱਕ ਔਖਾ ਪਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਕੀ ਸਾਡੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੀ ਇਹੀ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ? ਅਕਸਰ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੰਚ ਸਭ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮਾਈਕ ਕੁਝ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਵੱਡੇ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਚਿਹਰੇ, ਉਹੀ ਭਾਸ਼ਣ ਅਤੇ ਉਹੀ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਦੁਹਰਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਵੇਂ ਲੋਕ ਮੌਜੂਦ ਤਾਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਮੰਚ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਨਹੀਂ ਚੜ• ਸਕਦੇ ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਈਕ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਣ ਦਿੰਦੇ।
ਇਹ ਰਵਾਇਤ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਵਿਕਾਸ-ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਧੀਆ ਬੁਲਾਰੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੌਕੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਗਲਤੀਆਂ ਕਰਨ ਦਾ ਹੱਕ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਪਹਿਲਾ ਮੌਕਾ ਹੀ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਦੂਜਾ ਮੌਕਾ ਕਦੇ ਆਉਂਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ ਸਫ਼ਲ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ—ਉਹ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਜਾਣਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਗਿਆਨ, ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਮੰਚ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨੇ ਪੈਣਗੇ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਕਈ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪਰ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਅਜਿਹਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਹੋਰ ਧਿਆਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ—ਨਵੀਂ ਪੀੜ•ੀ ਨੂੰ ਬੋਲਣ, ਸੋਚਣ ਅਤੇ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦੇਣਾ।
ਕਈ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਕੋਲ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ, ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਲਈ ਕੁਝ ਕਰਨ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ ਵੀ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਦਰਸ਼ਕ ਹੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਘਟਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਸਾਡੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਰਹਿਣਾ ਵੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਯੋਗ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੰਚ ਦੇਣਾ ਉਤਨਾ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਮੰਚ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਦਾ ਕੱਦ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਕੱਦ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹਰ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੋਲਣਾ ਨਹੀਂ। ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਸੰਸਥਾ ਉਸੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।ਕਈ ਵਾਰ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ ’ਚ ਮੰਚ ਤੋਂ ਕਈ ਵਾਰ ਬੋਲਿਆ ਜਾਂਦ ਹੈ ਕਿ ‘ਸਮੇਂ ਦੀ ਘਾਟ’ ਕਾਰਨ ਅਸੀਂ ਹੋਰ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੇ|  
ਪਰ ਸੋਚਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਗਮ ਛੁੱਟੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਘੰਟਾ ਹੋਰ ਜੋੜ ਕੇ ਇੱਕ-ਦੋ ਨਵੇਂ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਰੱਖਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਉਨ•ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਕੋਈ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਕੌਮ, ਭਾਈਚਾਰੇ ਜਾਂ ਸਮਾਜ ਦੀ ਬੁਲੰਦ ਆਵਾਜ਼ ਬਣ ਕੇ ਉੱਭਰੇ। ਆਖ਼ਰ ਹਰ ਵੱਡੇ ਬੁਲਾਰੇ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਕਦੇ ਨਾ ਕਦੇ  ਪਹਿਲੇ ਮੌਕੇ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਇਮਾਰਤ ਦਾਨ ਨਾਲ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਯੋਜਨਾ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬੁਲਾਰਾ ਸਿਰਫ਼ ਭਰੋਸੇ, ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮੌਕੇ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ’ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਮੁੱਲਾਂਕਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਵਾਲ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਕਿੰਨੇ ਸਮਾਗਮ ਹੋਏ। ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਕਿੰਨੇ ਨਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੰਚ ਮਿਲਿਆ।
ਇਤਿਹਾਸ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਨ•ਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਆਪਣੇ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਰਾਹ ਬਣਾਇਆ। ਮਾਈਕ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਭਰੋਸੇ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਭਰੋਸਾ ਨਵੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਹੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਕੁਝ ਹੱਥਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਭਾਵੇਂ ਬਚਿਆ ਰਹੇ, ਪਰ ਭਵਿੱਖ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੁੱਪ ਹੋਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਭਾਵ ਨਵੀਂ ਪੀੜ•ੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਵਾਲੇ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ|
— ਧੀਰਜ ਕੁਮਾਰ
ਸੰਪਾਦਕ, ਪੰਜਾਬੀ ਰਾਈਟਰ ਨਿਊਯਾਰਕ