ਕਾਠਮੰਡੂ/ਤਿੱਬਤ (ਪੰਜਾਬੀ ਰਾਈਟਰ)- ਨੇਪਾਲ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਤਿੱਬਤ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਹਿਮਾਲਿਆਈ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧਵਾਰ ਸਵੇਰੇ ਆਏ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਹੜ੍ਹ ਨੇ ਭਾਰੀ ਤਬਾਹੀ ਮਚਾ ਦਿੱਤੀ। ਪਾਣੀ, ਚਿੱਕੜ, ਬਰਫ਼ ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਚੱਟਾਨਾਂ ਦਾ ਸੈਲਾਬ ਕੁਝ ਹੀ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡਾਂ, ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ, ਸੜ੍ਹਕਾਂ, ਪੁਲਾਂ, ਵਾਹਨਾਂ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਵਹਾ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ। ਮੁੱਢਲੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਜਾਂਚ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਕਾਰਨ ਆਇਆ ਆਮ ਹੜ੍ਹ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕਰੀਬ 5,200 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ’ਤੇ ਸਥਿਤ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਟੁੱਟ ਕੇ ਲਗਭਗ 1,200 ਮੀਟਰ ਹੇਠਾਂ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਿਆ। ਇਸ ਨਾਲ ਬਰਫ਼ ਅਤੇ ਚੱਟਾਨਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਿਮਸਖਲਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਲ੍ਹੇਂਦੇ ਖੋਲਾ ਨਦੀ ਦਾ ਵਹਾਅ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਬੰਨ੍ਹ ਟੁੱਟਿਆ ਤਾਂ ਪਾਣੀ, ਬਰਫ਼, ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਉੱਚੀ ਲਹਿਰ ਨੇ ਹੇਠਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਲਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। 
ਘਟਨਾ ਵੇਲੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ 4.4 ਤੀਬਰਤਾ ਵਰਗੀ ਭੂਚਾਲੀ ਹਿਲਜੁਲ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਭੂਚਾਲ ਨੇ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਤੋੜਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਮਰੀਕੀ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਰਵੇਖਣ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦਰਜ ਹੋਈ ਕੰਪਨ ਖੁਦ ਬਰਫ਼ ਅਤੇ ਚੱਟਾਨਾਂ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਕਾਰਨ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਘਟਨਾ ਦਾ ਅਸਲ ਕਾਰਨ ਭੂਚਾਲ ਸੀ ਜਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਗਰਮੀ ਕਾਰਨ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਇਆ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਇਸ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਪੁਸ਼ਟੀ ਅਜੇ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਰਾਸੁਵਾ, ਨੁਵਾਕੋਟ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਲ੍ਹੇਂਦੇ ਖੋਲਾ ਦਾ ਮਲਬੇ ਭਰਿਆ ਪਾਣੀ ਭੋਟੇ ਕੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਤਿ੍ਰਸ਼ੂਲੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਮਿਲਿਆ। ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਤਿ੍ਰਸ਼ੂਲੀ ਨਦੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਧੇ ਘੰਟੇ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਨੌਂ ਮੀਟਰ ਤੱਕ ਵਧ ਗਿਆ। ਟਿਮੂਰੇ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਸਿਆਬਰੂਬੇਸੀ ਅਤੇ ਨਦੀ ਕਿਨਾਰੇ ਵਸੀਆਂ ਕਈ ਬਸਤੀਆਂ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ। 
ਤਿੱਬਤ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਸ਼ਿਗਾਤਸੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਗਿਆਰੋਂਗ ਕਾਊਂਟੀ ਅਤੇ ਗਿਆਰੋਂਗ ਸਰਹੱਦੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਚਿੱਕੜ-ਹੜ੍ਹ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ। ਸੜ੍ਹਕਾਂ ਟੁੱਟਣ ਦੇ ਨਾਲ ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵੀ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ। ਚੀਨੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸੈਂਕੜੇ ਬਚਾਅ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ, ਫੌਜੀ ਜਵਾਨਾਂ, ਵਾਹਨਾਂ, ਖੋਜੀ ਕੁੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਨੂੰ ਰਾਹਤ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਟੈਂਟਾਂ, ਕੱਪੜਿਆਂ, ਬਿਸਤਰਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਸਮੇਤ ਲਗਭਗ 30 ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਹਤ ਵਸਤਾਂ ਭੇਜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਤਾਜ਼ਾ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਮਿ੍ਰਤਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 150 ਤੋਂ ਪਾਰ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਨੇਪਾਲ ਅਤੇ ਤਿੱਬਤ ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਸੈਂਕੜੇ ਲੋਕ ਲਾਪਤਾ ਦੱਸੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਲਾਪਤਾ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨੇਪਾਲੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਾਰਤ, ਅਮਰੀਕਾ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਬਿ੍ਰਟੇਨ ਅਤੇ ਕਨੇਡਾ ਸਮੇਤ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਯਾਤਰੀ ਅਤੇ ਕੈਲਾਸ਼ ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਰਾਹਤ ਕਾਰਜ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਨਾਲ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। 
ਟੁੱਟੀਆਂ ਸੜ੍ਹਕਾਂ, ਤੇਜ਼ ਵਗਦੇ ਪਾਣੀ, ਸੰਚਾਰ ਬੰਦ ਹੋਣ ਅਤੇ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਉਤਾਰਨ ਲਈ ਥਾਂ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਾਰਨ ਬਚਾਅ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਉੱਚੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਵਾਂ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਲ੍ਹੇਂਦੇ ਖੋਲਾ ਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮਲਬੇ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣੇ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਕਾਰਨ ਦੂਜੀ ਹੜ੍ਹ-ਲਹਿਰ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਲਿਆ ਨਹੀਂ। ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਵਧਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬਰਫ਼ ਦੇ ਪਿਘਲਣ ਨਾਲ ਨਵੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਬਣ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਢਲਾਣਾਂ ਅਸਥਿਰ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਦੁਖਾਂਤ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਹਾਦਸਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਬਦਲਦੇ ਜਲਵਾਯੂ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹਿਮਾਲਿਆਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੇ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਚਿਤਾਵਨੀ ਵੀ ਹੈ।